Như HNMĐT đã đưa tin, hiện nay tại nhà B14 có duy nhất một hộ dân ở tầng 1 chưa đồng thuận với phương án đền bù và bàn giao mặt bằng; ở nhà B4 cũng còn khoảng 15 hộ dân tầng 1 chưa bàn giao mặt bằng và 2 hộ khác ở tầng 2 và tầng 4. Hiện nay, những hộ dân nhà B4, B14 đã chuyển đi tạm cư, bức xúc vì một số hộ dân còn lại vì quyền lợi riêng của mình làm chậm tiến độ của cả dự án. Sau đây chúng tôi xin phản ảnh lại một số ý kiến của người dân:

*Ông Hồ Thân Tình ở phòng 310, nhà B4: Tôi là cư dân đã sống ở nhà B4 được gần 30 năm. Nhà tôi có 4 người (2 chồng và 2 đứa con), sống trong căn hộ cũ chỉ rộng 24 m² rất chật chội. Gia đình có làm thêm chiếc lồng treo 5m² để đun nấu, phơi phóng nhưng cũng rất tạm bợ. Các nhà ở đây không có khu vệ sinh riêng. 7 hộ gia đình phải dùng chung một khu vệ sinh nên vô cùng khổ sở và bất tiện. Tường nhà thì nứt nẻ, bong tróc, thấm dột nước từ khu vệ sinh chảy ra, đặc biệt hôi hám. Nhìn chung, là điều kiện sống của nhà B4 trước đây là rất lạc hậu. 

* Ông Trần Xuân Nghiệm - Phòng 311 Nhà B4 cũ: Tôi là người đã tham gia cả hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, có nhiều thành tích đóng góp cho đất nước, cho cơ quan (phải xét điểm tiên tiến) mới được phân nhà tại khu chung cư B4. Được xây dựng từ năm 1961, đến bây giờ nhà B4 đã trở nên quá lạc hậu, vì 7 hộ gia đình phải chung nhau một khu phụ, buổi sáng phải xếp hàng làm vệ sinh và rửa mặt. Buổi tối, cầu thang của chung cư không bao giờ có đèn chiếu sáng, mọi người phải đi lại mò mẫm. Tôi ở nhà B4 từ năm 1961 đến năm 2007, tính ra là 46 năm, cả khu nhà mới được duy nhất có một lần quét vôi, còn lại tất cả đều hư hỏng xuống cấp. Chuyển sang khu tạm cư mới, điều kiện sống của chúng tôi tốt hơn hẳn, căn hộ khép kín, điện sáng, bảo vệ đảm bảo an ninh 24h/24h.

Chủ trương cải tạo lại các khu chung cư cũ trên địa bàn thành phố, trong đó có nhà B4 giúp chúng tôi đổi đời... Tuy nhiên, giấc mơ đổi đời của chúng tôi đang bị ách lại bởi chính một số cư dân vì quyền lợi riêng của mình, chưa chấp nhận phương án đền bù của hội đồng GPMB. Đa phần các hộ dân chưa chấp nhận là ở tầng 1, có phần diện tích lấn chiếm lớn cả trăm m². Theo tôi được biết, các hộ đòi bồi thường phần đất lấn chiếm (đã được sinh sống ổn định trước năm 1994) như là đất hợp pháp là không đúng, vì đất này đã nằm trong chỉ giới quy hoạch.

* Ông Vương Toàn Lượng - Kiến trúc sư, Chủ nhiệm dự án, Bộ Xây dựng đã nghỉ hưu sống ở phòng 208, nhà B14 cũ: Việc cải tạo, phá dỡ và xây lại mới các chung cư cũ đã xuống cấp nghiêm trọng và không đủ tiện nghi sống ở các khu đô thị là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước nhằm cải thiện môi trường và điều kiện sống của người dân, đồng thời mang lại bộ mặt mới cho đô thị. Song thực tế cho thấy chủ trương đã ra đời nhiều năm nhưng chưa triển khai được mấy. Thậm chí nhiều dự án còn dậm chân tại chỗ. Theo tôi, nguyên nhân cơ bản là vấn đề lợi ích giữa chủ đầu tư và người dân tái định cư tại chỗ chưa có sự đồng thuận. nếu nói chủ đầu tư không mặn mà với các dự án cải tạo chung cư cũ, chưa hẳn đã là như vậy. Và nếu có, chủ yếu vẫn là việc xác định quyền lợi chính đáng và hợp pháp của người dân chưa rõ ràng, minh bạch. Từ đó dẫn đến việc phân chia lợi nhuận cho các bên chưa hợp lý. Chủ đầu tư phải chi những khoản "khó nói" làm đội giá công trình, một số người dân lấn chiếm đòi những điều phi lý. Chính vì vậy việc GPMB cứ nhùng nhằng khó gỡ, dự án kéo dài, thậm chí có dự án mấy năm chưa xong thủ tục.

Ở dự án cải tạo khu B Kim Liên. Từ lúc có dự án đến nay đã trên 10 năm xong mới chỉ xây được 2 nhà 11 tầng là B7, B10 bằng vốn ngân sách nhà nước trên mảnh đất trống, chưa đụng đến ai. Còn hai nhà B4 và B14 bây giờ mới khởi động cũng đã mất hơn 10 năm. Trong khi đó, ở Hà Nội và cả nước có hàng nghìn khu chung cư lún sụt, cần phải được xây dựng lại, với tốc độ như như hiện nay không biết bao giờ mới xong?

Tại nhà B4, B14, thành phố đã chủ trương xã hội hóa dự án. Nếu là xã hội hóa dự án, thực chất đó là liên doanh liên kết, người dân góp  vốn bằng quyền sử dụng đất và nhà cũ của mình, chủ đầu tư bỏ vốn xây nhà bán hưởng lãi. Tại sao ta không chia lãi cho người dân góp vốn ấy bằng chính căn hộ tái định cư của họ? Thử làm một bài toán  theo hướng này đã cho kết quả, chủ đầu tư vẫn có lãi với điều kiện chung cư xây lại mới phải cao gấp đôi ngôi nhà cũ trở lên. Còn trường hợp xây thấp dưới gấp đôi trở xuống thì người dân tái định cư tại chỗ phải đóng góp phần diện tích dôi dư ngoài phần diện tích đã góp vốn theo giá quyết toán công trình. Nếu công trình xây lại chỉ cao bằng số tầng nhà cũ thì dân tái định cư tại chỗ phải đóng góp toàn bộ giá thành  xây dựng căn hộ, vì không có phần căn hộ kinh doanh, không có lợi nhuận, trường hợp này chắc xảy ra rất ít.

Bài toán như sau: ta lấy 1m² sàn xây dựng làm đơn vị tính toán. Theo một số  chuyên gia xây dựng cho biết giá thành 1m²  sàn xây dựng nhà chung cư hiện nay khoảng 4 – 5 triệu đồng/m², trên các yếu tố như vậy, có 03 trường hợp xảy ra: Thứ nhất, nhà xây lại cao hơn gấp 2 lần nhà cũ trở lên: dân được chia lợi nhuận bằng chính căn hộ tái định cư của họ. Thứ hai, nhà xây lại cao hơn chỉ dưới 2 lần nhà cũ: dân được chia lợi nhuận bằng chính diện tích căn hộ nhà cũ của họ, còn diện tích dôi dư, đóng góp bằng tiền quyết toán công trình. Thứ ba, nhà xây lại chỉ cao bằng số tầng nhà cũ: dân tái định cư phải đóng góp bằng toàn bộ giá thành xây dựng căn hộ mới.

Cụ thể, với những chung cư xây lại mới chiều cao gấp hơn 2 lần chiều cao chung cư cũ. Những chung cư cũ thường chỉ có 4 – 5 tầng, ví dụ 17 tầng chẳng hạn, ta lấy 1m² sàn làm đơn vị tính toán trồng lên 17 tầng. Giá thành xây dựng 1m² sàn của 17 tầng hết 85 triệu đồng. Theo phương án trả cho dân tái định cư tại chỗ, 5 tầng ở dưới là 25 triệu đồng, còn 12 tầng ở trên đem bán với giá tối thiểu 15 triệu đồng/m² (theo như giá giao bán trên mạng của một công ty đang thực hiện dự án. Thực chất giá giao bán còn cao hơn đến hơn 20 triệu đồng/m²). Tiền bán 1m² của 12 tầng trên là 180 triệu đồng. Trừ đi giá thành xây dựng của 1m² cả 17 tầng là 85 triệu đồng (trong đó có 5 tầng dưới trả cho dân tái định cư tại chỗ không mất tiền). Vậy còn 95 triệu đồng. Ta trừ tiếp đi 30 triệu đồng nữa (1/30) cho những diện tích phụ công cộng khác như hàng lang, cầu thang và thuế. Lợi nhuận cuối cùng trên 1m² sàn xây dựng  chủ đầu tư vẫn còn lãi 65 triệu đồng, gần gấp 3 số tiền trả cho dân bằng chính căn hộ tái định cư của họ (diện tích 60m²) hoặc gấp 13 lần giá thành 1m² sàn xây dựng…

Có thể thấy, từ chủ trương đúng đắn của thành phố là cải tạo các chung cư cũ nát trên địa bàn, đến cơ chế xã hội hóa đầu tư là đảm bảo lợi ích của 3 nhà (nhà nước, nhà đầu tư và nhân dân), phải hợp lý, hài hòa, không ai quá lợi, không ai có thiệt… Có như vậy, mới đẩy nhanh được tốc độ thực hiện các dự án cải tạo chung cư trên địa bàn thành phố, trong đó có nhà B4, B14 Kim Liên.

                                                                                          (Theo Lan Hương)