Tại khu tái định cư (TĐC) này có hơn 100 căn nhà xây dựng dở dang rồi bỏ hoang phế. Điều đáng nói đằng sau những ngôi nhà này đều có sự sở hữu của những người có chức có quyền ở địa phương, những người nhận đất làm nhà để chiếm chỗ, thậm chí cả những đối tượng không thuộc diện di dời vẫn có đất TĐC.

Nỗi niềm tái định cư

Dự án TĐC này được triển khai năm 2002 nhằm đảm bảo an toàn cho các hộ dân vùng bị thiên tai uy hiếp, do Chi cục Phát triển nông thôn và vùng kinh tế mới của tỉnh làm chủ đầu tư. Đã có gần 300 hộ dân của tám thôn trong xã Tam Phú đến nơi ở mới dựng nhà, nhưng một thời gian sau lại thấy họ quay về nơi ở cũ, bỏ lại hàng loạt ngôi nhà xây dựng dang dở, phơi nắng mưa, hiện tại đã hư hỏng, có nhà đã đổ sập xuống thành những đống gạch vụn. Nhiều nhà khác chỉ mới xây được bốn bức tường trông như cảnh "cưỡng chế giải tỏa".

Chị Hồ Thị Mỹ Vương, một hộ dân thuộc diện TĐC, cho biết chị cũng như nhiều hộ dân trong vùng dự án, mỗi hộ đến nơi ở mới được cấp 500m2 đất và 1,5 triệu đồng để di dời nhà cửa. Nhưng trên thực tế số tiền đền bù chỉ có 1,4 triệu (100.000 đồng chính quyền địa phương thu lại với lý do đền bù cây cối nơi đất ở).

Do sạt lở uy hiếp, chị Vương là một trong số ít gia đình có mặt sớm nhất ở khu TĐC. Với chủ ý tìm một chỗ ở thật sự ổn định cho gia đình nên chị Vương đã bán nhà cũ, xây nhà mới ở khu TĐC với chi phí gần 20 triệu đồng. Bốn năm qua, cuộc sống tại nơi ở mới gặp muôn vàn khó khăn bởi không điện, không đường, không nước...

Bà Trần Thị Tin (76 tuổi) là vợ liệt sĩ, một thân một mình đã sống đến năm cái tết ở khu TĐC, tâm sự: "Bốn cái tết tui thắp đèn dầu. Nước uống, rửa ráy cũng may có mấy đứa chăn bò thương tình mỗi bữa xách giúp lưng xô...". Ngoài tiền hỗ trợ như mọi người, bà Tin được cấp thêm 5 triệu đồng làm nhà. Để xây được ngôi nhà tạm bợ như hiện nay bà phải vay thêm 2 triệu đồng nữa. Căn nhà của bà nay đã xuống cấp, ọp ẹp. Bà nói rằng mỗi khi mưa, nước từ trần nhà đổ xuống, sợ nhà sập, đến đêm bà lại chui xuống gầm giường ngủ.

Trước tình hình này, nhiều hộ dân khác dù không có ý định về ở trong khu TĐC nhưng vẫn nhận tiền ra xây nhà, nơi ở cũ nhà cửa vẫn giữ nguyên. Họ chỉ bỏ vài triệu xây cho có nhà hòng "xí phần" đất.

Dạo qua những ngôi nhà bỏ hoang, chúng tôi tìm được một gia đình nữa đang sinh sống ở khu TĐC là gia đình ông Nguyễn Văn Lịch (49 tuổi). Nói gia đình chứ thật ra chỉ có một mình ông lúi húi trồng mấy cây tràm lấy bóng mát. Ông bảo vợ con vào nơi ở cũ làm vườn tược cả rồi. Nhìn cảnh cả trăm ngôi nhà bỏ hoang đang hư hỏng, ông phân trần: cũng là tiền của Nhà nước, nhân dân mình chứ có phải trên trời rơi xuống đâu mà chẳng thấy ai xót!

Những điều khuất tất

Qua tìm hiểu cho thấy việc khảo sát chọn lựa đối tượng trong vùng ngập lụt, sạt lở ven sông Trường Giang để di dân đến khu TĐC Tam Phú rất đơn giản. Sau khi đơn vị thi công san ủi mặt bằng, chủ đầu tư liền bàn giao cho chính quyền xã. Số dân được đưa đến khu TĐC xã giao trách nhiệm cho thôn lập danh sách nhưng do thiếu kiểm tra nên một số trưởng, phó thôn, cán bộ xã lợi dụng sự sơ hở để ghi tên vào danh sách.

Tại thôn Phú Bình (thôn 5 cũ), trưởng thôn đưa danh sách lên xã kiểm tra và được xác định có một số đối tượng không đúng tiêu chuẩn, vậy mà địa phương vẫn tiến hành cấp đất (chỉ không cấp tiền hỗ trợ). Cụ thể, hai trường hợp hộ ông Hồ Văn Hợi và Nguyễn Văn Phẫn nhà đều ở nơi cao ráo tận núi Cấm vẫn được cấp đất...

Về phía cán bộ xã, người có chức vụ cao nhất được cấp đất ở khu TĐC là ông Nguyễn Tấn Hưng - nguyên chủ tịch UBND xã, nay là bí thư Đảng ủy xã Tam Phú - cũng chưa làm nhà, chỉ rào giữ đất. Trao đổi với chúng tôi vào trưa 23-6, ông Nguyễn Văn Lương - chủ tịch UBND xã Tam Phú - xác nhận ba trường hợp là ông Hợi, ông Phẫn và cả bí thư Đảng ủy xã Nguyễn Tấn Hưng có đất tại khu TĐC không đúng đối tượng là có thật.

Nói thêm về dự án TĐC ở xã Tam Phú, ông Lương cho biết dự án được triển khai từ năm 2002 đến 2004. Trong đó: năm 2002 đưa 115 hộ dân vùng thiên tai ra TĐC; năm 2003: 87 hộ; năm 2004: 71 hộ. Như vậy, tổng số hộ dân TĐC là 273 hộ, nhưng trên thực tế toàn bộ khu TĐC chỉ có không quá 40 hộ đến sinh sống. Theo bà Phạm Thị Vân - một hộ dân khu TĐC, hiện có tình trạng rao bán đất để kiếm lời. Ngay lô đất sát nhà bà đã được chủ hộ bán đi phân nửa.